Kemeraltı Havralar

Ets Hayim Sinagogu

Konumu
İzmir‘in en eski Sinagogu olarak bilinen, hatta Bizans dönemine ait olduğu rivayet edilen yapı, tarihi Kemeraltı Çarşısı içinde Güzelyurt Mahallesi, 937 (inkılap) Sokak, no: 5’de yer almaktadır. Sinagogun adı “Hayat Ağacı” anlamına gelmektedir. Yapı, Ez ha Haim Ariva (Hayat Ağacı) adıyla da anılmaktadır. Yapı, günümüzde harap durumda olduğundan kullanılmamaktadır. Ayrıca üst örtüsünün bir kısmı çöken yapı, 500. yıl etkinlikleri çerçevesinde restore edilmek üzere, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından koruma altına alınmıştır.

Mimari özellikleri
Dikdörtgen planlı yapının zemin katı yığma tekniğinde, üst kat ise bağdadi tekniğinde inşa edilmiştir. Yapıya ait eski resimlerde, düz ahşap tabanlı olduğu ve dokuz adet dikdörtgen parçaya bölündüğü, İbadet mekanının ortasında bir baldaken kuruluşun bulunduğu dikkati çekmektedir. Merkezi planda inşa edilmiş yapı, günümüzde teva platformu ile birlikte tora dolabının bulunduğu ehal duvarına yerleştirildiğinden kilise plan şemasını anımsatan lineer plan şemasına dönüştürülmüştür. Kareye yakın dikdörtgen planlı mekanın üzeri dışta kırma, içte ise ahşap düz bir tabanla örtülüdür. Yapının tavan ve bölme duvarları ahşap olup, zemin kaplaması mermerdir. Ancak baldekinin zemini, iç bitkisel bordürler ile bezeli karo plakalarla kaplıdır. Baldaken ile kapı arasındaki kesimin zemininde, kare şekilli mermer kartuşun içinde yuvarlak göbekten çıkan çok kollu yıldız motifi dikkati çekmektedir.

İbadet mekanının kuzey ve batı duvarları üzerinde yuvarlak kemerli, ikişer sıra pencere yer almaktadır. Doğu duvarında, üst sırada üç adet pencere görülmektedir. Fevkani tarzdaki yapıya birkaç basamakla girilmektedir. Bu giriş mekanında, küçük bir platformun üzerinde konumlanan teva ve etrafında yer alan oturma sıraları dikkati çekmektedir. Burası küçük cemaatlerin ibadeti için düşünülmüş bir ön ibadet mekanı niteliğindeki Midraştır. Midraşın ortasındaki teva oldukça sadedir ve tavanı destekleyen iki küçük sütuna sahiptir. Mekanın üç kenarında sabit oturma sıraları konumlanmıştır. Midraş mekanın sol kesiminde ana ibadet mekanının girişi, sağ kesiminde ise midraşın üzerindeki azara bölümüne ulaşımı sağlayan merdivenler göze çarpmaktadır.

Ana ibadet mekanına Havra‘da olduğu gibi, ahşap bölme duvar üzerindeki kapıdan girilmektedir. Duvarlar boyunca sabit ahşap oturma sıraları uzanmaktadır. Mekanın ortasında dört ahşap sütunla vurgulanan baldaken tavanı da desteklemektedir. Baldakeni oluşturan sütunlar, prizmatik şekilli taş kaidelerden yükselmektedir ve sütun başlıkları oldukça sadedir. Baldaken kuruluşun altında olması gereken teva, bina şeklinde halin önüne taşınmıştır. Yahudilerin İspanya ve Portekiz’den İzmir’e gelirken kullandıkları kadırgaları anımsatan bir platform üzerinde yer almaktadır, üzerine ortada ve iki yandaki basamaklarla çıkılmaktadır. Merdivenin iki yanında, dışa eğrisel olarak taşan kesiminde ahşap korkuluklar mevcuttur. Ahşap işçilikleriyle dikkati çeken altı adet tora dolabı mevcuttur. Doğu duvarındaki ehal nişi birer dolap nişi ile çevrilmiştir. Üzerindeki İbranice yazıttaki 5700/M. 1940 yılı yeni binanın tarihi olmalıdır. Sinyora’da da aynı tarihli bir bina vardır ve dört destekli bir baldakene sahiptir.

Süsleme özellikleri
İbadet mekanın ortasındaki baldaken kuruluşun tavanı, yeşil renkteki geometrik formların içinde yer alan çiçek motifleri ile bezenmiştir. Dokuz dikdörtgen parçaya bölünmüş üç örtünün diğer bölümlerine göre, bu kesim süslemeleri açısından farklıdır. Baldakenin tavanında ahşap çitalarla oluşturulan geçme motifler ve stilize bitkisel süslemeler, kenarlardaki dinsel içerikli yazılar altın yaldızla vurgulanmıştır.
Bema, İki yandan ve ortadan basamaklarla çıkılan bir platform şeklindedir. Merdivenin iki yanında, dışa eysel olarak taşan kesiminde ahşap korkuluklar mevcuttur. Bu kesimin üst kısmında ince ahşap sütunçelerin taşıdığı, ajur tekniğinde C ve S kıvrımlı stilize bitkisel motifler ile bezeli bir şerit uzanmaktadır.

Tarihlendirme
Yapı, 1620 yılından beri varlığı bilinen altı sinagogdan biridir. Sinagogun hayat ağacı anlamına gelen adı, Bizans döneminden beri yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Günümüze ulaşan yapı, o döneme ait değilse de; muhtemelen şimdiki yapının yerinde, eskiden de bir Sinagog bulunmaktaydı.

Yunanlıların 1920 tarihli İzmir Salnamesi’nde, 150 yıllık olan Ets Hayim Sinagogu’nun İzmir Sinagogları arasında en eski olduğu ifade edilmektedir. Bu bilgiden yola çıkarak, yapının 1770 yılında da mevcut olduğu düşünülebilir. Sinagog, Daniel Sidi tarafından 1851 yılında restore ettirilmiştir. Zira bu bölgenin 5601/M. 1841 yılında büyük bir yangın geçirdiği bilinmektedir. Nitekim onarım tarihi de bu bilgiyi desteklemektedir.

Bu bilgiler ışığında yapı; muhtemelen ilk kez Bizans döneminde inşa edilmiş, ancak daha sonra yangınlar ve depremler nedeniyle yıkıldığından, 18. yüzyılda tekrar inşa edilmiş olmalıdır.

Ets Hayim Sinagogu Nerede? Ets Hayim Sinagogu’na Nasıl Gidilir?

Yorum Yapın