Kemeraltı Havralar

Sinyora (Giveret) Sinagogu

Konumu

Sinyora (Giveret) Sinagogu, Tarihi Kemeraltı Çarşısı’nda, Anafartalar Caddesi‘ne ve 927 (Havra Sokağı) sokağa cephe veren parselde no: 7’de bulunmaktadır. Algaze ve Şalon Sinagogları‘na çok yakındır. Bir bayan tarafından inşa ettirildiği için yapı Sinyora adıyla anılmakta, Giveret adıylada tanınmaktadır.

Mimari Özellikleri

Yapı 3 yönden kendini çevreleyen bir avlu içinde yer almaktadır. Büyük bir avluya sahip yapının duvarları yüksek tutulmuştur. Bu nedenle tek katlı olan Sinagog, iki katlı bir görünüme sahiptir. Avluda, Bet Midraş olduğu düşünülen tek katlı müştemilatlar da bulunmaktadır. Yapı yığma tekniğinde, taş ve tuğla malzemeyle inşa edilmiştir. Yapının üzeri düz, ahşap bir tavanla örtülüdür, dışta ise kırma çatıdır. Tavanlar ve zemin kaplamaları ahşaptır.

Batı cephesi üzerinde; üst kesimde dikdörtgen şekilli dört pencere, alt kesimde ise ortada yuvarlak kemerli bir giriş ve bu girişin kuzeyinde iki, güneyinde bir adet dikdörtgen şeklli pencere vardır. İbadet bölümünün doğu cephesi Foresteros Sinagogun avlusuna yaslanmıştır. Bu cephe üzerinde, üst sırada bir yuvarlak kemerli, diğer ikisi dikdörtgen şekilli üç adet; alt kısımda ise, sonradan kapatılmış dikdörtgen şekilli beş adet pencere yer almaktadır. Yapının kuzey cephesinde, alt ve üst sıralara yerleştirilmiş yedişerden ondört adet dikdörtgen şekilli pencere görülmektedir. Güney cepheside, kuzey cephesi gibi düzenlenmiştir. Burada ayrıca azara bölümüne ulaşımı sağlayan basamaklar ve dikdörtgen şekilli giriş aralığı mevcuttur. Üç yönden başka yapılarla kuşatılan avlu girişinden, uzunlamasına bir koridor geçilerek ibadet bölümünün batı cephesine; buradan da iki yöndeki basamaklarla giriş cephesine ulaşılmaktadır. Dışta düz, içte yuvarlak kemerli bir giriş aralığı ile ibadet bölümüne geçilmektedir.
Dikdörtgen planlı olan ibadet mekanının ortasında baldaken bir kuruluş yer almaktadır. Baldaken; kare kestli, dar başlıklı, dört adet sütunla tavanı desteklemektedir. Sütunları yuvarlak kemerler birbirine bağlamaktadır. Baldaken kuruluşun batısında, dar başlıklı iki adet sütun azara mekanını taşımaktadır.

Özgün durumda merkezi plan şemasına sahip Sinagog, 20. yüzyılda İtalyan etkisiyle plan şemasında değişiklik olmuş; potatif olan teva, ehal duvarına kaldırılarak tora dolabıyla bütünleşmiştir. Oturma sıraları, kilisenin iç mekan düzenlerinde olduğu gibi lineer şekle dönüştürülmüştür. Bu nedenle Sinagogun günümüzdeki plan şeması lineerdir.

İbadet mekanının duvarlarında nişler mevcuttur. Güney duvarının batı kesiminde yuvarlak planlı küçük bir niş, batı duvarının güneybatı kesiminde yuvarlak kemerli büyükçe bir niş dikkati çemektedir. İbadet bölümünün doğu duvarına biri ortadan diğer ikisi yandan olmak üzere, üç taraftan basamaklarla çıkılarak ehal ve dolap nişleri ile tevaya ulaşılmaktadır.

Güney cephedeki basamaklarla çıkılan azara bölümüne, giriş, dikdörtgen şekilli bir açıklıkla sağlanmaktadır. Azara bölümü, kuzey-güney yönlü uzunlamasına dikdörtgen bir plana sahiptir. Azara ana mekana açılan giriş holünün üzerinde mekanına bakan kesimi, ahşap kafeslerle kapatılmıştır.

Süsleme Özellikleri

Yapı süsleme özellikleri açısından oldukça zengindir. Özellikle azara bölümünün, ibadet mekanına bakan doğu duvarı üzerindeki tasvirli resimler dikkat çekicidir. İbadet mekanında da süslemeler yer verilmiştir. Bunlar; baldaken kuruluşun tavanında kemer köşeliklerinde ve kemer karnında; alçı ve ahşaptan yapılmış, üzeri altın yaldızla boyalı bitkisel süslemeler şeklindedir. Baldaken kuruluşun tavanı, bronz işli geometrik ve bitkisel desenlerle bezelidir. Ortasına çarkıfelek motifi yerleştirilmiştir. Tavanın diğer kesimleri, ahşap rabıtalarla kaplanmıştır. Kuzey duvarı üzerindeki dikdörtgen şekilli nişin ahşap kapağında; yeşil zemin üzerindeki vazonun içinden çıkan çiçek motifleri resmedilmiştir. Ayrıca ehal nişinin kapağı üzerinde kabartma tekniği ile yapılmış çeşitli bitkisel bezemeler mevcuttur.

Yapıdaki en ilginç süslemeler azara bölümünün ibadet mekanına bakan doğu duvarı üzerindedir. Köşeleri yuvarlatılmış dikdörtgen şekilli silmelerin çevrelediği resimlerde, çeşitli manzara ve yıldız motifleri görülmektedir.

Kuzeydoğudaki ilk resim; sarı zemin üzerinde, sağ ve solda bitki örtüsü ile bezeli kara parçasını birbirine bağlayan bir köprü betimlenmiştir. Bu iki kara parçasındaki birer ağaç diğerlerine göre yüksek tutulmuştur. Güneybatıdaki resimde, yine kuzeydoğudaki gibi bir manzara tasvirlidir.
Kuzeydoğudaki ikinci resimde; güllerden oluşmuş bir buketin arasından çıkan başak dalları dikkati çekmektedir. Bir diğer resimde ise; iki ağaç arasına yerleştirilmiş, iki katlı bir bina tasviri yer almaktadır. Arka planda çeşitli ağaçlar resmedilmiştir. Bu binanın, Sinagogun kendi tasviri olduğu rivayet edilmekteyse de, cephe düzeni açısından mevcut Sinagoga pek benzememektedir. Bina tasvirinin yanında gül, ve çiçek motiflerinin arasındaki başaklarda demet şeklindedir. Bu resmin yanında benzer bir bitkisel süslemeye yer verilmiştir.

Tarihlendirme

Sinagogun üzerinde herhangi bir kitabe bulunmamaktadır. Ancak, yapının banisi ve inşaa tarihi ile ilgili bir takım görüşler ileri sürülmektedir. Araştırmacılardan S. Bora’ya göre yapının banisi 1510-1569 yılları arasında yaşanmış Donna Garcia Mendes’dir. Bu günkü yapının o dönemden olmadığı açıktır. Ancak İzmir‘deki ilk Yahudi cemaatinin 1605 yılında oluşması nedeniyle araştırmacılardan Ö.M. İrkin, 16. yüzyılda İzmir’de bir Sinagogun inşaa edilmesini zor bir ihtimal olarak değerlendirmektedir.

J. Barnai ise; Sinyora (Giveret) cemaatinin adının (Kahal Sinyora(Giveret)) ilk kez 1660-70 lerde geçtiğini belirtmektedir. Fakat söz konusu dönemde bu cemaate ait bir Sinagogun varlığı bilinmemektedir. A. Galanti yapıyı; Lazeretto’yu da (Yoksullar Yurdu) inşaa ettiren Osbio veya Aceo isimli Hollanda asıllı bir kadının yaptırmış olabileceğini ifade etmektedir.

Sinyora Sinagogu hakkında bilinenler; 1841 yılında çıkan yangında zarar gördüğü ve Moise Benghiat (Bengiyat) Y’eruchalmi tarafından restore ettirildiği ve ibadet mekanının ortasında yer alan tevanın 1940 yılında yenilenerek doğu duvarı üzerine yerleştirildiğidir.
Sinyora (Giveret) Sinagogu’nun süslemeleride tarihleme açısından önemlidir. Örneğin, yapının tasviri olduğu söylenen resim gibi. Bu tarz resimlerin, bir benzeri Manisa Kırağaç Çifte Hanlar Camii‘nde (1864-65) görülmektedir. Burada camini kendisine benzeyen bir tasvir yapılmıştır. Bu tasvirlerdeki konu benzerliğinden dolayı, Sinyora (Giveret) Sinagogu’ndaki resimler 1860’lı yıllara tarihlenebilir. Zaten, söz konusu resimlerle birlikte yapılmış olabileceği şeklindedir. Ancak duvar resimlerinde yer alan manzara ve bina tasvirleri, genel bir üslup ya da belirli bir tarihsel gelişim izlemediği için hakkında kesin bir tarih verilememektedir.

Bu bilgiler doğrultusunda yapı, 17. yüzyıl sonları ve 18. yüzyıl başlarına tarihlenebilir.

Sinyora Giveret Sinagogu Nerede? Sinyora Giveret Sinagogu’na Nasıl Gidilir?

Yorum Yapın