Kemeraltı Havralar

Talmud Tora Sinagogu

Konumu
Tarihi Kemeraltı Çarşısı içinde 937 sokak, no:2-4’de bulunan yapı Hevra, Kedose ve Bet-İllel adlarıyla da bilinmektedir. Sinagogun doğusunda İnkılap Sokak, batısında Algaze Sinagogu, kuzey ve güneyinde ise iki katlı dükkanlar bulunmaktadır. Yapı, yakın çevresindeki Şalon ve Ets Hayim Sinagogları‘yla da ilişkilidir.

Günümüzde metruk halde olduğundan kullanılmamaktadır. Ancak Yahudilerce; söz konusu Sinagog, Palaci’nin mezarı ve Gürçeşme Yahudi Mezarlığı‘nın bir kutsal üçgen oluşturduğu, bu nedenle çeşitli dönemlerde ziyaret edildiği bilinmektedir.

Mimari özellikleri

talmud-tora-kemeralti

Talmud Tora Sinagogu Kemeraltı

Kuzey-güney yönlü dikdörtgen planlı ibadet bölümü ile kuzeyinde Midraş yer almaktadır. Midraş’ın üzerine azara katı yerleştirilmiştir. Üst örtüsü yıkılan ibadet mekanının üzerinin, düz ahşap bir tavanla örtülü olduğu kalan izlerden anlaşılmaktadır. Yapının zemin katı yığma tekniğinde, üst katı ise badadi tarzda inşaa edilmiştir. Zemin döşemeleri taştır.

Yapının doğu cephesinin üst kesiminde dikdörtgen şekilli yedi adet pencere bulunmaktadır. Sinagogun batı duvarının üst kesimine diğer duvarlardan farklı olarak pencere açılmıştır. Ancak alt kesimde üçü yuvarlak kemerli, kuzey batıdaki ise dikdörtgen şekilde dört adet pencere açıklığı mevcuttur. Aynı duvarı ortalayan yuvarlak kemerli, büyük boyutlu bir pencere daha bulunmaktadır. İbadet bölümünün güney duvarı üzerinde, üstte dikdörtgen şekilli beş, altta ise yuvarlak şekilli dört adet pencere ve duvarları ortalayan, bu gün kapatılmış, yuvarlak kemerli bir açıklık yer almaktadır.

Yapı Sefarat Sinagogları‘ndan olduğu için merkezi planlıdır. Bu gün yapıya, doğu cephenin kuzeyinde yer alan, dikdörtgen şekilli bir kapıdan girilerek Midraş kısmına geçilmektedir. Bu mekanın ortasında dört ahşap payesi ile tavanı destekleyen teva ve karşısında ehal nişi ile çevresinde oturma sıraları yer almaktadır. Bu birimin batı duvarı üzerindeki bir merdivenle azara katına ulaşılmaktadır. Bir galeri biçiminde olan azaranın ön kesimine yerleştirilen ahşap kafesler nedeniyle, ana ibadet mekanı ile bağlantısı görsel olarak sınırlandırılmıştır. Midraş, ibadet bölümünden bir duvar ile ayrılmaktadır. Midraş’ın ortasındaki sade tutulmuş teva (Dua Kürsüsü) aynı zamanda dört ahşap dikme ile tavanıda desteklemektedir. Tevanın karşısında bulunan ehal duvarında (Kıble) kutsal eşyaların saklandığı ahşap tora dolabı mevcuttur. Alçı süslemeleriyle dikkati çeken ehal nişi ana mekandan üç basamakla yükseltilmiş bir platform şeklindedir. Mekan üç kenarı boyunca yer yer kesintiye uğrayan, sabit yapılmış ahşap oturma sıralarıyla çevrilmiştir. Bölme duvar üzerine açılmış dikdörtgen şekilli bir kapı ile ibadet bölümüne ulaşılmaktadır.

İki kat yüksekliğindeki kare planlı ibadet mekanının ortasında çatıyı taşıyan ve tavanı dokuz parçaya ayıran, dört sütunun desteklediği baldaken bir kuruluş dikkati çekmektedir. Bu kuruluşun sınırladığı alan içerisinde, bu gün batı duvarı üzerine kaydırılmış teva yer almaktadır. Bir kadırgayı andıran platform üzerindeki tevaya, üç bükey şekilde düzenlemiş iki kollu, sekiz basamaklı bir merdivenle ulaşılmaktadır. Doğu duvarı üzerinde, alt kesimde duvarı ortalayan dikdörtgen şekilli ehal nişi, bunun iki yanında ise, dikdörtgen şekilli birer dolap nişi bulunmaktadır. İbadet mekanının her bir duvarına bitişik oturma yerleri düzenlenmiştir.

Talmud Tora Sinagogu geçirmiş olduğu onarımlar nedeniyle pek çok değişikliğe uğramıştır. Örneğin, bu gün yapının doğu cephesi üzerinde yer alan giriş özgün değildir. Ancak, kuzey cephe üzerinde yer alan girişin, yapının esas girişi olduğu rivayet edilmekle birlikte bununda özgün olmadığı düşünülebilir. Zira, Sinagogun doğu cephesinin kuzey kesimi, şimdiki giriş kapısından itibaren bir kırılma göstermektedir. Söz konusu kesim, yapının yeniden inşaa edildiği bir dönemde eklenmiş olabilir. Ayrıca güney duvarı üzerindeki geniş kemer açıklığı da, yapının ilk girişinin burası olabileceğini akla getirmektedir. Yine aynı şekilde, tevanın özgün yerinin ibadet bölümünün ortasında konumlandığı bilinmektedir. Ancak batı duvarı üzerine muhtemelen sonradan yerleştirilmiş olmalıdır. Nitekim mevcut ehalin yapının üst kat pencerelerinden birini kapatması, mevcut tevanın da değişiklikler yapıldığı görüşünü desteklemektedir.

Süsleme özellikleri

talmud-tora-kemeralti

Talmud Tora Sinagogu Kemeraltı

Talmud Tora Sinagogu mevcut izlerden anlaşıldığı kadarıyla, süsleme özellikleri açısından oldukça zengindir. Süslemeler özellikle ibadet bölümünün ortasındaki baldaken kuruluşun üst örtüsü teva üzerinde ve ehal nişi ile yanındaki nişlerde yoğunlaşmıştır. Yapı içindeki tavan süslemeleri ve ehal nişindeki altın yaldızlı süslemeler muhtemelen 19. yüzyılın son çeyreği ile 20. yüzyılın başlarında yapılmış olmalıdır.

Baldakenin tavanında, ahşap çıtalarla oluşturulmuş süslemeler dikkati çekmektedir. Tavan göbeğinde; baklava dilimi içerisine alınmış, birbir içinden çıkan ve köşelerde birer palmet motifi ile son bulan bitkisel bir süsleme bulunmaktadır. Bu tavanı çevreleyen iç bükey profilli çevrenin kenarlarında, yeşil zemin üzerindeki bir vazo içerisine yerleştirilmiş güller ve vazonun kaidesinden çıkarak birbirine dolanan sarmal bitkisel motifler betimlenmiştir. Tevanın yükselen ince sütunçelerinin tepelerinde, içinde de çiçek motifleri bulunan ahşaptan kıvrım dallar göze çarpmaktadır.

Ehal nişini çevreleyen plasterler, kompozit başlıklı sütunlar ve nişin üst kesimindeki tepelik ehal nişini dikkat çekici bir konuma getirmiştir. Ehal nişinin içteki çerçevesinde bitkisel rozetler ile sınırlandırılmış, iki yandan aşağıya kadar devam eden kıvrımlı bitkisel motifler yer almaktadır. Üstte ise, iki yana açılan ve köşeleri kıvrılmış bir perde motifi görülmektedir. Onun üzerinde yatay bir şerit halinde, iki bitkisel rozet ile sınırlandırılmış, birbirlerine dolanarak iki kola ayrılan bitkisel motifler mevcuttur. Bu şeridin üzerinde yer alan diğer süsleme de, alttaki şerit ile aynı özelliğe sahiptir. Ehal nişi üzerinde, onu sınırlayan plasterler ve sütun başlıklar altın yaldızla belirginleştirilmiştir. Yanlardaki dolaplar, iki yanlarındaki kompozit başlıklı birer plaster ile sınırlandırılmış olup, üst kısımlarda alçıdan yapılmış “C” ve “S” kıvrımlı süslemeler yer almaktadır.

Tarihlendirme

talmud-tora-kemeralti

Talmud Tora Sinagogu Kemeraltı

Yapıya ait herhangi bir kitabe bulunmamaktadır. Ancak, Talmud Tora Sinagogu İzmir‘deki en eski altı Sinagogdan biri olarak bilinmektedir. Sinagog, 1838 yılında bir yangın geçirmiş, bir yıl sonrada, Çelebi ve M’enahen Hadjes (Hacez) kardeşler tarafından restore ettirilmiştir. 1841 yılındaki büyük yangında zarar gören yapı, uzun süre tamir edilememiştir. 20. yüzyılda tekrar ibadete açılan Sinagog, bu gün metruk haldedir. Ancak yapı, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından 500. yıl etkinlikleri şerefine restore edilmek üzere koruma altına alınmıştır.

Muhtemelen yapı, 17. yüzyıl sonu – 18. yüzyıl başlarında inşaa edilmiş olmalıdır.

Talmud Tora Sinagogu Nerede? Talmud Tora Sinagogu’na Nasıl Gidilir?

Yorum Yapın